SAMOWYWIAD (nie)zależnej choreografki

01 — ZANIM ZACZNĘ

1. Od czego zaczynam?

Zanim podejmiesz się pracy: przyjmiesz zaproszenie, złożysz wniosek lub rozpoczniesz własny projekt, zatrzymaj się na chwilę.

Sprawdź, jak się masz?

• Jak się czuję? W jakiej jestem kondycji fizycznej i psychicznej?
• Ile mam energii i czasu?
• Jakie inne zobowiązania mam w tym okresie?
• Jaka jest moja sytuacja ekonomiczna?
• Czego potrzebuję, żeby pracować w dobrych warunkach?
• Czy mam przestrzeń na regenerację, odpoczynek i nieprzewidziane sytuacje?
• Co wiem o tym projekcie, a czego jeszcze nie wiem?

Nie chodzi o to, żeby przewidzieć wszystko. Chodzi o to, żeby nie zaczynać od założenia, że “jakoś to będzie”.

2. Skąd bierze się projekt?

A. Otrzymuję zaproszenie lub zamówienie

B. Inicjuję własny projekt

1. A. Otrzymuję zaproszenie lub zamówienie

Zanim się zgodzisz na pracę, sprawdź, co właściwie jest Ci proponowane.

O projekcie

• Jaki jest jego cel? / Co jest przedmiotem umowy?
• Czego oczekuje się ode mnie jako choreografki?
• Jaki jest zakres mojej autonomii artystycznej?
• Co jest już ustalone, a co pozostaje otwarte?
• Jakie są najważniejsze terminy i ograniczenia?
• Kto podejmuje ostateczne decyzje?
• Jaka jest grupa docelowa / publiczność?

O współpracy

• Kto będzie ze mną pracować?
• Kto odpowiada za produkcję i koordynację?
• Jakie wsparcie zapewnia instytucja, producentka lub organizacja?
• Co mam zorganizować samodzielnie?
• Kto odpowiada za kontakt z osobami performerskimi, przestrzeń, technikę, dokumentację i komunikację?

O warunkach

• Jaki jest budżet i co obejmuje?
• Jakie wynagrodzenie przewidziano za moją pracę?
• Ile czasu mam na realizację?
• Jakie są warunki prób i prezentacji?
• Jak będą uregulowane prawa autorskie: czy przenoszę prawa, czy udzielam licencji?
• Na jakich zasadach choreografia może być wykorzystywana?
• Co z autorstwem? Jak będę podpisywana jako autorka choreografii? Jak zostaną określone wkłady innych osób współtworzących pracę?
• Kto może nagrywać próby i spektakl, robić zdjęcia, publikować materiały i udostępniać je w internecie? Czy te kwestie są objęte umową, czy wymagają osobnych zgód?
• Kto i na jakich zasadach może wznawiać, nagrywać, publikować lub adaptować choreografię?
• Czy budżet / organizator pokrywa koszty transportu i noclegu, jeśli projekt wymaga podróży?
• Jakie są warunki odwołania projektu?
• Czy jestem ubezpieczona?
• Jaka jest forma rozliczenia i czy zakłada transze? Jaki jest czas wypłaty? Czy budżet uwzględnia nie tylko stworzenie pracy, lecz także uzgodnione sposoby jej późniejszego wykorzystania? 

Jeśli nie znasz odpowiedzi na wszystkie pytania, nie oznacza to automatycznie, że musisz odrzucić propozycję. Zastanów się jednak, które kwestie musisz wyjaśnić przed podjęciem decyzji, a które mogą zostać otwarte na później. Jeśli zakres zaproszenia jest niejasny, poproś o jego doprecyzowanie przed przyjęciem zobowiązania. Upewnij się, że kluczowe ustalenia znajdą się w umowie zanim rozpoczniesz pracę.  

Idź do punkt 3.

adB. Inicjuję własny projekt

Kiedy sama wychodzisz z pomysłem, możesz mieć większy wpływ na jego kształt i możesz mieć większą odpowiedzialność organizacyjną. Zapytaj siebie:

• Co chcę zrobić, sprawdzić lub zbadać?
• Dlaczego chcę zrealizować ten projekt właśnie teraz?
• Co jest jego rdzeniem, a co dodatkiem?
• Jaki zakres projektu jest realny w dostępnych warunkach?
• Jakich kompetencji potrzebuję?
• Co mogę zrobić sama, a co wymaga współpracy?
• Kogo potrzebuję zaprosić do procesu?
• Czy potrzebuję producentki, koordynatorki, asystentki lub wsparcia administracyjnego?
• Jakie zasoby już mam, a jakich muszę poszukać?
• Jakie warunki muszą zostać spełnione, żeby projekt mógł się wydarzyć?
• Jaka jest grupa docelowa: publiczność?

Nie musisz mieć gotowych odpowiedzi na wszystkie pytania artystyczne. Możesz zacząć od pytania, które chcesz zbadać. Bądź precyzyjna w określaniu ram produkcyjnych swojej pracy, to Ty jesteś liderką. Warto odróżnić otwartość artystyczną od niejasności organizacyjnej. Nie musisz wiedzieć, dokąd zaprowadzi Cię proces twórczy. Powinnaś jednak wiedzieć, na jakich warunkach pracujesz.Jeśli znajdziesz instytucję partnerską przejdź przez punkt A.

3. Jakiej pracy wymaga ten projekt?

Projekt to znacznie więcej niż próby i premiera. Zanim określisz jego budżet i harmonogram, rozpisz wszystkie zadania, które mogą pojawić się po drodze.

Praca koncepcyjna i artystyczna

• research i przygotowanie;
• opracowanie koncepcji;
• dramaturgia i konsultacje;
• eksperymentowanie i rozwijanie materiału;
• przygotowanie prób;
• praca choreograficzna;
• współpraca z osobami performerskimi;
• podejmowanie decyzji i wprowadzanie zmian.

Praca organizacyjna i produkcyjna

• spotkania i negocjacje;
• planowanie harmonogramu;
• kontakt z zespołem i partnerami;
• organizacja przestrzeni i sprzętu;
• koordynowanie prób;
• rozwiązywanie problemów;
• przygotowanie pokazów i podróży;
• pilnowanie terminów i obiegu informacji.

Praca administracyjna i komunikacyjna

• umowy i dokumenty;
• budżet i rozliczenia;
• korespondencja;
• wnioski, raporty i sprawozdania;
• promocja i komunikacja;
• dokumentacja;
• ustalenia dotyczące praw i licencji.

Praca związana z ciałem i regeneracją

• trening i przygotowanie fizyczne;
• rozgrzewka i regeneracja;
• odpoczynek między próbami;
• uwzględnienie zmęczenia i ograniczeń ciała;
• czas na powrót do równowagi po intensywnym okresie.

Praca po premierze

• dodatkowe pokazy;
• adaptacje i wznowienia;
• podróże;
• udostępnianie dokumentacji;
• rozmowy i spotkania;
• rozliczenia;
• ewaluacja i archiwizacja.

Nie każde zadanie wystąpi w każdym projekcie. Ważne, żeby rozpoznać, które są potrzebne w Twoim przypadku. Jeśli coś zajmuje Twój czas i wymaga Twojej pracy, jest częścią projektu. 

4. Kto za co odpowiada?

Nie zakładaj, że wszystkie zadania organizacyjne automatycznie należą do Ciebie.

Sprawdź, kto odpowiada za:

• koncepcję i choreografię;
• performens, scenografię, dramaturgię, kompozycję muzyczną, kostiumy, reżyserię świateł i inne
• asystowanie i wsparcie procesu;
• produkcję i koordynację;
• harmonogram;
• przestrzeń i kwestie techniczne;
• dokumentację oraz zgody na jej wykorzystanie;
• promocję;
• umowy, budżet i rozliczenia.

Przy każdym zadaniu ustal:

• kto je wykonuje;
• kto podejmuje decyzje;
• kto odpowiada za rezultat;
• kto zapewnia potrzebne zasoby;
• kto przejmuje zadanie, jeśli pojawi się problem.

Jeśli pracujesz z instytucją lub producentką, sprawdź, jakie wsparcie rzeczywiście otrzymujesz. Nie zakładaj, że sama obecność producentki oznacza, że wszystkie sprawy produkcyjne są zabezpieczone. Jeśli realizujesz projekt niezależnie, zastanów się, czy rzeczywiście musisz wykonać wszystko samodzielnie. Delegowanie nie jest oznaką braku kompetencji. To sposób dzielenia odpowiedzialności i tworzenia warunków do pracy.

5. Czy budżet odpowiada zakresowi pracy?

Budżet powinien wynikać z tego, co ma zostać zrealizowane, ile czasu to wymaga i kto będzie za to odpowiadać. Sprawdź:

• Czy wynagrodzenie obejmuje cały zakres mojej pracy?
• Czy uwzględnia przygotowanie, research, spotkania i negocjacje?
• Czy uwzględnia próby, prezentacje i zadania po premierze?
• Czy wynagrodzenia pozostałych osób są zabezpieczone?
• Czy są środki na produkcję, przestrzeń, technikę, podróże i dokumentację?
• Czy uwzględniono pracę koordynacyjną i administracyjną?
• Czy istnieje rezerwa na nieprzewidziane koszty?
• Czy uwzględnia przekazanie praw / udzielenie licencji na określonych polach eksploatacji?

Jeśli budżet jest niewystarczający, masz kilka możliwych kierunków działania:

• zmniejszyć zakres projektu;
• wydłużyć czas realizacji;
• ograniczyć liczbę pokazów lub zadań;
• zmienić podział odpowiedzialności;
• poszukać dodatkowych środków;
• renegocjować wynagrodzenia lub warunki.

Nie zaczynaj automatycznie od obniżenia własnego wynagrodzenia. Najpierw sprawdź, czy zakres projektu jest realny w dostępnych warunkach.

6. Czy warunki współpracy są ustalone?

Zanim rozpoczniesz pracę, ustal na piśmie:

• zakres obowiązków;
• terminy i harmonogram;
• wynagrodzenie i sposób płatności;
• odpowiedzialność poszczególnych osób;
• zasady podejmowania decyzji;
• warunki prób i prezentacji;
• kwestie praw autorskich i wykorzystania pracy;
• zasady wprowadzania zmian;
• warunki odwołania lub przerwania projektu;
• publiczność: grupa docelowa twoje pracy.

Upewnij się, że kluczowe ustalenia znajdą się w umowie zanim rozpoczniesz pracę.  Umowa nie jest dowodem braku zaufania. Pomaga stworzyć wspólny punkt odniesienia, do którego można wrócić, gdy pojawią się wątpliwości. 

Nie wszystko da się przewidzieć. Można jednak ustalić, jak będziecie rozmawiać o zmianach i podejmować decyzje.

7. Czy mam odpowiednie warunki do pracy?

Warunki pracy to nie tylko wynagrodzenie i terminy. Sprawdź:

• Czy przestrzeń jest odpowiednia do pracy choreograficznej?
• Czy podłoga, temperatura, wentylacja i akustyka są właściwe?
• Czy dostępne są potrzebne sprzęty?
• Czy godziny prób są realne?
• Czy przestrzeń jest ubezpieczona? Jakie są zasady BHP w tej przestrzeni?
• Czy można korzystać z wody, toalety i miejsca do odpoczynku?
• Czy miejsce jest dostępne dla osób, które będą w nim pracować?
• Czy harmonogram uwzględnia przerwy i regenerację?
• Czy warunki pozwalają pracować bez narażania zdrowia i bezpieczeństwa?

Jeśli warunki nie są odpowiednie, nazwij problem przed rozpoczęciem pracy. Ustal, co można zmienić, kto za to odpowiada i jakie są alternatywy.

02 — W TRAKCIE PROCESU

Projekt może zmieniać się w trakcie realizacji. Nie każda zmiana oznacza problem, ale każda może mieć konsekwencje dla czasu, pieniędzy, odpowiedzialności i warunków pracy.

1. Czy pracujemy zgodnie z ustaleniami?

Regularnie sprawdzaj:

• Czy realizujemy to, na co się umówiliśmy?
• Czy harmonogram nadal jest realny?
• Czy zakres moich zadań się zmienił?
• Czy mam informacje i zasoby potrzebne do pracy?
• Czy decyzje są podejmowane przez właściwe osoby?
• Czy wynagrodzenie i budżet odpowiadają aktualnemu zakresowi?
• Czy pozostałe osoby wiedzą, za co odpowiadają?
• Czy to co tworzymy, odpowiada ustalonej grupie docelowej?

Nie musisz czekać do końca projektu, żeby sprawdzić, czy warunki nadal działają.

2. Co się zmieniło?

Kiedy pojawia się nowa sytuacja, spróbuj ją nazwać. Czy zmieniły się:

• termin;
• zakres pracy;
• liczba prób lub pokazów;
• skład zespołu;
• przestrzeń;
• budżet;
• podział obowiązków;
• oczekiwania wobec Ciebie;
• sposób wykorzystania choreografii?

Następnie zapytaj:

• Jakie są konsekwencje tej zmiany?
• Czy wymaga ode mnie dodatkowej pracy?
• Czy mam na nią czas i zasoby?
• Kto podejmuje decyzję?
• Czy potrzebujemy zmienić harmonogram, budżet lub wcześniejsze ustalenia?

Zmiana zakresu projektu nie powinna automatycznie oznaczać nieodpłatnego zwiększenia Twojej pracy. Jeśli zmiana wpływa na warunki współpracy, wróć do ustaleń i omówcie je ponownie.

3. Czy to niepewność artystyczna, czy problem organizacyjny?

Nie wszystko, co jest niejasne, wymaga natychmiastowego rozwiązania.

Niepewność artystyczna może być częścią procesu:

• nie wiem jeszcze, jaki kształt przyjmie materiał;
• nie znam odpowiedzi na pytanie, które badam;
• nie wiem, jak rozwinie się relacja między ruchem, dźwiękiem i przestrzenią;
• potrzebuję czasu na eksperyment.

Taką niepewność można czasem świadomie pozostawić otwartą.

Problem organizacyjny wymaga natomiast rozpoznania i działania:

• nie wiadomo, kto odpowiada za zadanie;
• nie ma potwierdzonego terminu;
• brakuje przestrzeni lub potrzebnego sprzętu;
• zakres pracy jest niejasny;
• nie ustalono wynagrodzenia;
• decyzje wpływają na pracę zespołu, ale nie wiadomo, kto je podejmuje.

W takich sytuacjach zapytaj:

• Czego dokładnie nie wiemy?
• Kto może zdobyć potrzebną informację?
• Kto powinien podjąć decyzję?
• Do kiedy musimy ją podjąć?
• Co możemy zrobić, jeśli nie uzyskamy odpowiedzi?

Nie musisz zamieniać każdej niewiadomej w problem do rozwiązania. Warto jednak wiedzieć, które niewiadome wpływają na bezpieczeństwo, budżet, harmonogram lub możliwość wykonania pracy.

4. Czy zakres mojej odpowiedzialności się rozszerza?

W trakcie procesu może się okazać, że przejmujesz dodatkowe zadania:

• koordynowanie zespołu;
• kontakt z partnerami;
• organizowanie prób;
• przygotowanie materiałów promocyjnych;
• produkowanie wydarzenia;
• prowadzenie dokumentacji;
• rozwiązywanie problemów, które nie należą do Twojej roli.

Zatrzymaj się i sprawdź:

• Czy to rzeczywiście należy do moich obowiązków?
• Czy mam kompetencje i czas, żeby się tym zająć?
• Czy dodatkowa praca jest uwzględniona w wynagrodzeniu?
• Kto może przejąć to zadanie?
• Czy trzeba zmienić podział odpowiedzialności?

Nie każde zadanie, które potrafisz wykonać, musi należeć do Ciebie.

5. Czy chcę i mogę kontynuować na tych warunkach?

Nie każdą sytuację da się naprawić przez lepszą organizację.Jeśli projekt przestaje być możliwy do realizacji w uzgodnionych warunkach, rozważ różne scenariusze:

• kontynuację bez zmian, jeśli problem jest niewielki i świadomie akceptujesz jego konsekwencje;
• zmianę harmonogramu lub zakresu;
• renegocjację wynagrodzenia i odpowiedzialności;
• czasowe wstrzymanie pracy;
• zmianę sposobu realizacji;
• zakończenie współpracy, jeśli nie da się uzgodnić warunków.

Sprawdź, co mówią umowa i wcześniejsze ustalenia, szczególnie w kwestiach płatności, praw i zakończenia współpracy.

Masz prawo ponownie ocenić swoją decyzję, kiedy zmieniają się warunki. Nie oznacza to, że nie traktujesz projektu poważnie.

03 — PO ZAKOŃCZENIU

Pokazw procesie/premiera nie zawsze oznacza koniec pracy. Zanim zamkniesz projekt, sprawdź, co jeszcze wymaga Twojego czasu i uwagi.

1. Czy projekt naprawdę się zakończył?

Poza samym wydarzeniem mogą pozostać:

• rozliczenia i dokumenty;
• raporty i sprawozdania;
• kontakt z partnerami;
• publikacja dokumentacji;
• zgody na wykorzystanie zdjęć i nagrań;
• dodatkowe pokazy;
• podróże;
• adaptacje do nowych przestrzeni;
• spotkania i rozmowy;
• ustalenia dotyczące dalszego wykorzystania choreografii.

Zapisz, co jeszcze trzeba zrobić, kto za to odpowiada i czy te zadania są objęte wcześniejszymi ustaleniami. Nie zakładaj, że praca po premierze jest automatycznie bezpłatna lub nie wymaga osobnych ustaleń.

2. Co stanie się z pracą dalej?

Zastanów się, czy projekt ma dalsze życie. Jeśli projekt nie będzie kontynuowany:

• Co warto zachować w archiwum?
• Jaką dokumentację chcę mieć?
• Czy mam potrzebne zgody i prawa do korzystania z materiałów?
• Co warto zapisać, żeby móc wrócić do doświadczenia?

Jeśli projekt będzie kontynuowany:

• Kto może organizować kolejne pokazy?
• Jakie warunki będą obowiązywać przy wznowieniu?
• Czy potrzebne będą adaptacje?
• Kto odpowiada za przygotowanie kolejnych prezentacji?
• Jak będą wykorzystywane nagrania, zdjęcia i inne materiały?
• Jakie wynagrodzenie przysługuje za dalsze wykorzystanie pracy?
• Czy potrzebne są nowe licencje lub zgody?

Prawa, obowiązki i wynagrodzenie związane z dalszym wykorzystaniem pracy warto określić przed pojawieniem się kolejnej okazji do jej prezentacji.

3. Czego nauczył mnie ten projekt?

Nie musisz od razu wyciągać wniosków. Po intensywnym okresie możesz najpierw potrzebować odpoczynku. Kiedy będziesz gotowa, wróć do procesu indywidualnie lub razem z zespołem.

O pracy artystycznej

• Jakie obszary, pytania lub materiały udało mi się zbadać w trakcie pracy?
• Co mnie zaskoczyło, zaciekawiło lub otworzyło nowe perspektywy?
• Które odkrycia, wątki lub rozwiązania chciałabym rozwijać dalej?
• Jakie pytania pojawiły się w procesie i chciałabym pozostawić otwarte?
• Co z tego procesu chcę zabrać do kolejnych prac?

O organizacji

• Jak harmonogram wspierał przebieg pracy? Co warto uwzględnić przy planowaniu kolejnych projektów?
• Jak budżet odnosił się do zakresu pracy i rzeczywistego nakładu czasu?
• Jak sprawdzał się przyjęty podział zadań? Czy odpowiadał naszym kompetencjom i sposobowi pracy?
• Jak rozkładała się odpowiedzialność za poszczególne obszary projektu? Czy ten podział był dla nas satysfakcjonujący?
• Jakie warunki pracy sprzyjały realizacji projektu? Czego potrzebujemy, by tworzyć w podobnych warunkach w przyszłości?
• Jak radziłyśmy sobie ze zmianami i nieprzewidzianymi sytuacjami? Co pomogło nam na nie reagować, a co warto wcześniej ustalać?

O współpracy

• Co wspierało naszą współpracę i pomagało nam działać razem?
• W jakich momentach i w jaki sposób komunikacja była dla nas pomocna?
• Jakie ustalenia okazały się ważne dla przebiegu współpracy? Co warto uwzględnić na początku kolejnych projektów?
• Jak korzystałyśmy ze wzajemnego wsparcia i dostępnych zasobów? Do kogo mogłyśmy zwrócić się z różnymi potrzebami?
• Jakie sposoby komunikacji, podziału zadań lub wspólnego podejmowania decyzji chcemy wykorzystać w przyszłości?

O sobie

• Co wspierało mnie w tym procesie i pomagało mi pracować?
• Jak rozkładały się moje siły, energia i zaangażowanie? Co było dla mnie wymagające?
• Czego dowiedziałam się o sobie i swoim sposobie pracy?
• Jakie kompetencje chcę dalej rozwijać? Jakiego wsparcia potrzebuję?
• Jakie warunki współpracy i organizacji pracy są dla mnie ważne w kolejnych projektach?

Nie chodzi o ocenę, czy wszystko zrobiłaś dobrze. Chodzi o rozpoznanie, co możesz zabrać ze sobą do następnego procesu.

4. Co chcę przekazać dalej?

Wiedza zdobyta podczas pracy nie musi zostać tylko z Tobą. Możesz:

• podzielić się doświadczeniem z innymi choreografkami;
• przekazać kontakty do sprawdzonych współpracowniczek i współpracowników;
• udostępnić narzędzia, wzory pytań i dobre praktyki;
• opowiedzieć o błędach, które pomogły Ci się czegoś nauczyć;
• wskazać warunki, które warto ustalać wcześniej;
• wspólnie z innymi osobami nazwać problemy, które nie powinny być rozwiązywane indywidualnie.

Dzielenie się wiedzą nie oznacza, że musisz przejmować odpowiedzialność za problemy całego systemu. Może jednak pomóc innym osobom podejmować bardziej świadome decyzje.

5. Z czym wchodzę w następny projekt?

Na końcu wróć do pytań z początku.

• Czego nauczył mnie ten projekt o mojej pracy?
• Jakich warunków potrzebuję następnym razem?
• Co chcę negocjować wcześniej?
• Co chcę robić sama, a co delegować?
• Jakich informacji potrzebuję przed przyjęciem kolejnego zaproszenia?
• Czy chcę wejść w następny projekt i na jakich zasadach?

Każdy projekt daje Ci nowe informacje o własnych potrzebach, możliwościach i granicach. Możesz korzystać z nich przy podejmowaniu kolejnych decyzji.

NA KONIEC

Nie musisz wiedzieć wszystkiego.

Ważne, żebyś wiedziała:

• czego nie wiesz;
• czego potrzebujesz się dowiedzieć;
• kogo możesz zapytać;
• co możesz negocjować;
• co możesz delegować;
• co chcesz świadomie pozostawić otwarte.

Niepewność jest częścią procesu artystycznego. Brak informacji, niejasne obowiązki, niedostateczny budżet czy nieuzgodnione warunki pracy nie muszą być jego nieuniknioną częścią. Możesz pytać, prosić o doprecyzowanie, wracać do ustaleń i zmieniać decyzje, kiedy zmieniają się warunki. Nie musisz radzić sobie ze wszystkim samodzielnie. Choreografia to nie tylko to, co powstaje na scenie. To także warunki, w których powstaje, i osoby, które wykonują pracę.